GENÈVE – De internationale dieselmarkt staat steeds verder onder druk. Hoewel de dieselprijzen na de recordniveaus van eind september iets zijn gedaald, lopen ze inmiddels opnieuw op. Nederland behoort met een gemiddelde dieselprijs van 2,53 euro per liter tot de duurste landen van de Europese Unie. Volgens de internationale wegvervoerorganisatie IRU kan de krapte op de dieselmarkt tot ver in 2027 aanhouden.
Dat blijkt uit een analyse die de IRU op 16 oktober 2026 heeft gepubliceerd. De organisatie waarschuwt dat de wereldwijde dieselvoorziening wordt geraakt door de oorlog in het Midden-Oosten, beschadigde Russische raffinaderijen, uitzonderlijk hoge transportkosten en historisch lage olievoorraden.
Volgens de analyse ligt de groothandelsprijs van diesel opnieuw rond de 200 dollar per vat. Dat is ongeveer hetzelfde niveau als een maand geleden, maar de oorzaken zijn veranderd. Waar in september vooral de hoge raffinagemarges de dieselprijs opdreven, spelen inmiddels de stijgende prijzen van ruwe olie en het vervoer daarvan een grotere rol.
Nederland tweede duurste EU-land voor diesel
De gemiddelde dieselprijs in de Europese Unie bereikte volgens gegevens van de IRU op 27 september een record van 2,27 euro per liter. Dat was 39 procent meer dan op 27 februari, vóór het uitbreken van de oorlog rond Iran.
Door belastingverlagingen en andere overheidsmaatregelen in verschillende Europese landen daalde de gemiddelde prijs op 7 oktober naar 2,15 euro per liter.
Inmiddels is de prijs opnieuw gestegen. Op 15 oktober bedroeg de gemiddelde dieselprijs in de EU 2,17 euro per liter, nog altijd 33 procent meer dan eind februari.
Denemarken is met 2,56 euro per liter het duurste EU-land, gevolgd door Nederland met 2,53 euro. In Frankrijk, België en Finland ligt de dieselprijs rond de 2,35 euro per liter.
Polen behoort met 1,81 euro per liter tot de goedkoopste landen, gevolgd door Kroatië met 1,83 euro en Spanje met 1,87 euro. Volgens de IRU zijn deze relatief lage prijzen mede het gevolg van nationale overheidsmaatregelen.
Dieseluitvoer Midden-Oosten fors gedaald
Een belangrijke oorzaak van de aanhoudende schaarste is de sterk verminderde uitvoer van geraffineerde olieproducten uit het Midden-Oosten.
Hoewel de export van ruwe olie zich gedeeltelijk heeft hersteld, blijft de uitvoer van diesel en andere geraffineerde producten ver achter.
Volgens cijfers van het Internationaal Energieagentschap (IEA) exporteerde het Midden-Oosten in september 1,9 miljoen vaten geraffineerde olieproducten per dag. Voor het uitbreken van de oorlog was dat nog 4,7 miljoen vaten.
De vijf belangrijkste exportlanden, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Bahrein en Qatar, verscheepten gezamenlijk 1,5 miljoen vaten per dag. Dat was ongeveer de helft van het volume vóór de oorlog.
In oktober verslechterde de situatie opnieuw. Volgens gegevens van Vortexa daalde de uitvoer van olieproducten, inclusief vloeibaar petroleumgas, via de Straat van Hormuz in de eerste twaalf dagen van oktober naar 1,33 miljoen vaten per dag.
Rusland levert veel minder diesel
Ook de Russische dieseluitvoer is sterk teruggelopen.
Volgens cijfers van S&P Global exporteerde Rusland tussen juli en september gemiddeld ongeveer 140.000 vaten diesel per dag. Een jaar eerder was dat nog 693.000 vaten.
Rusland was in 2025 verantwoordelijk voor ongeveer 9 procent van de wereldwijde dieselhandel over zee.
Door aanvallen op Russische raffinaderijen is een aanzienlijk deel van de raffinagecapaciteit buiten gebruik geraakt. Volgens analisten die door The New York Times zijn aangehaald, gaat het om 40 tot 50 procent van de Russische capaciteit.
Het IEA verwacht daarom dat eventuele versoepelingen van exportbeperkingen voorlopig weinig effect zullen hebben. Het probleem ligt vooral bij de beschadigde raffinaderijen, waarvan herstel maanden kan duren.
Wereldwijde dieseluitvoer fors lager
De totale wereldwijde dieseluitvoer bedroeg in september 4,7 miljoen vaten per dag. Dat was 700.000 vaten minder dan een jaar eerder.
Het Midden-Oosten en Rusland exporteerden samen 820.000 vaten diesel per dag, ongeveer 1,3 miljoen vaten minder dan een jaar eerder. Daarmee is hun gezamenlijke uitvoer met meer dan 60 procent gedaald.
De Verenigde Staten en China voerden hun export gezamenlijk met 610.000 vaten per dag op, maar volgens de IRU begon die extra uitvoer na augustus alweer af te nemen.
Voor Europa is vooral de verminderde aanvoer vanuit het Midden-Oosten en Rusland problematisch.
De Verenigde Staten zijn inmiddels de belangrijkste externe dieselleverancier van Europa geworden. Volgens gegevens van Kpler kwam dit jaar ongeveer 40 procent van de Europese dieselimport van buiten de regio uit de Verenigde Staten.
Ook de Amerikaanse dieselvoorraden staan echter onder druk. Eind september lagen die 14 procent lager dan een jaar eerder, op het laagste niveau voor deze tijd van het jaar in veertien jaar.
Recordprijzen voor vervoer van olie en diesel
Naast de schaarste aan geraffineerde producten zorgen ook de sterk gestegen scheepvaartkosten voor hogere brandstofprijzen.
Volgens de IRU bereikten de vrachttarieven voor productentankers vanuit het Midden-Oosten op 14 en 15 oktober het hoogste niveau sinds Argus Media deze routes in 2005 begon te volgen.
Een belangrijke oorzaak is dat rederijen productentankers inzetten voor het vervoer van ruwe olie, omdat daarmee hogere opbrengsten kunnen worden behaald.
Daardoor blijven minder schepen beschikbaar voor het vervoer van diesel en andere geraffineerde olieproducten.
Ook de routes die olietankers moeten afleggen zijn aanzienlijk langer geworden.
Een tanker die in Yanbu in Saudi-Arabië ruwe olie laadt voor Zuid-Korea, is volgens de analyse inmiddels meer dan vijftig dagen onderweg. Voor de oorlog duurde deze reis ongeveer 23 dagen.
De transportkosten voor een vat ruwe olie van het Midden-Oosten naar Oost-Azië zijn gestegen van ongeveer 3 dollar vóór de oorlog naar meer dan 30 dollar.
Lage waterstand Rijn verergert problemen
Ook het binnenlandse vervoer van brandstoffen in Europa wordt bemoeilijkt.
Door de extreem lage waterstand van de Rijn is het vervoer per binnenvaartschip naar Zuid-Duitsland en Zwitserland grotendeels stilgevallen.
Bij Kaub daalde de waterstand eind september tot onder nul op de plaatselijke peilschaal, het laagste niveau ooit gemeten. Op 16 oktober stond de peilschaal op slechts 12 centimeter.
De vrachtprijs voor binnenvaarttransport naar Bazel steeg op 12 oktober naar 248,50 euro per ton.
Om het goederenvervoer bij laagwaterproblemen te ondersteunen, hebben vier Duitse deelstaten het zondagse rijverbod voor vrachtwagens tijdelijk versoepeld. Deze maatregel geldt tot en met 31 oktober.
Strategische olievoorraden op historisch laag niveau
De wereldwijde olievoorraden zijn ondertussen sterk afgenomen.
Volgens het IEA daalden de voorraden op land in september met nog eens 113 miljoen vaten. Daarmee bereikten ze het laagste niveau sinds ten minste 2016.
De totale waargenomen voorraden lagen eind september 509 miljoen vaten onder het niveau van eind februari.
Ook de strategische olievoorraden van overheden in OESO-landen staan onder druk. Eind augustus bedroegen deze 1,03 miljard vaten, het laagste niveau sinds december 1989.
Op 15 oktober besloot het bestuur van het IEA om de vrijgave van noodvoorraden te versnellen. Daarbij moet zo snel mogelijk meer dan 20 miljoen vaten diesel beschikbaar komen.
Ongeveer de helft daarvan is afkomstig uit Frankrijk.
Volgens de IRU is deze hoeveelheid echter beperkt in verhouding tot het wereldwijde tekort.
IEA waarschuwt voor nieuwe prijsstijgingen
Het IEA verwacht dat de prijzen van geleverde diesel in Europa de komende weken opnieuw kunnen stijgen.
De hoge tarieven voor productentankers vergroten het prijsverschil tussen diesel in exporthavens en de uiteindelijke kosten in Europese importhavens.
Daarnaast neemt de vraag naar dieselachtige olieproducten in de winter toe. In Duitsland en Frankrijk lagen de leveringen van huisbrandolie in augustus ongeveer 50 procent lager dan een jaar eerder, doordat huishoudens aankopen hadden uitgesteld.
Wanneer deze voorraden alsnog worden aangevuld, ontstaat extra concurrentie om dezelfde olieproducten die ook voor diesel worden gebruikt.
Het IEA verwacht dat de wereldwijde gasoliemarkt in het eerste kwartaal van 2027 mogelijk weer een klein overschot zal laten zien.
Dat betekent volgens het energieagentschap echter niet dat de tekorten van 2026 direct zijn opgelost. De voorraden kunnen naar verwachting pas in de tweede helft van 2027 weer substantieel worden aangevuld, mits de aanvoer van geraffineerde producten uit het Midden-Oosten herstelt.
Gevolgen voor transportbedrijven
Voor transportondernemers betekent dit dat de brandstofkosten voorlopig hoog kunnen blijven.
Volgens de IRU is een terugkeer naar de dieselprijzen van vóór de oorlog niet waarschijnlijk vóór de tweede helft van 2027.
Tegelijkertijd lopen veel tijdelijke overheidsmaatregelen om de hoge brandstofprijzen te compenseren al op 31 oktober of 31 december af.
De IRU benadrukt dat belastingverlagingen en andere financiële tegemoetkomingen transportbedrijven wel kunnen helpen bij hun liquiditeit, maar de daadwerkelijke beschikbaarheid van diesel niet vergroten.
Volgens de organisatie blijven het veiligstellen van voldoende diesel en het beheersen van de brandstofkosten daarom twee afzonderlijke uitdagingen voor de transportsector.
