DEN HAAG â Nederlandse wegen en spoorlijnen voldoen op veel plaatsen niet aan de infrastructuureisen van de NAVO voor grootschalige militaire transporten. Vooral de doorrijhoogte, draagkracht en breedte van wegen en kunstwerken vormen knelpunten. Om de infrastructuur volledig geschikt te maken voor militair vervoer zijn naar schatting investeringen van 9,5 miljard euro nodig. Dat blijkt uit het rapport ‘Focus op militaire mobiliteit’ van de Algemene Rekenkamer, dat dinsdag 13 oktober is gepubliceerd.
Volgens de Algemene Rekenkamer slagen militaire transporten er momenteel vrijwel altijd in om hun bestemming te bereiken. In een oorlogssituatie, waarin veel grotere hoeveelheden militair materieel moeten worden vervoerd, kunnen de tekortkomingen echter grote gevolgen hebben voor het dagelijkse weg- en spoorverkeer.
Van de geschatte investeringsbehoefte van 9,5 miljard euro is ongeveer 5 miljard euro specifiek nodig om aan de militaire infrastructuureisen te voldoen. De precieze kosten zijn volgens de Rekenkamer nog onzeker.
Nederland belangrijk doorvoerland voor NAVO
Door de strategische ligging aan de Noordzee vervult Nederland een belangrijke rol bij het transport van militair materieel binnen Europa.
Het land moet niet alleen eigen militair materieel en troepen kunnen verplaatsen, maar heeft binnen de NAVO ook de taak om transporten van bondgenoten mogelijk te maken.
In 2023 zijn binnen de Europese Unie speciale transportcorridors en routes vastgesteld waarlangs militair materieel moet kunnen worden vervoerd.
Deze corridors moeten ervoor zorgen dat militaire voertuigen en goederen zich met zo min mogelijk vertraging door Europa kunnen verplaatsen.
Bruggen en viaducten vormen knelpunten
Uit het onderzoek blijkt dat de Nederlandse infrastructuur op veel plaatsen niet voldoet aan de technische eisen die voor militaire transporten gelden.
Zo kunnen viaducten te laag zijn voor bepaalde militaire voertuigen, terwijl bruggen en wegen niet altijd voldoende draagkracht hebben voor uitzonderlijk zware transporten.
Ook de beschikbare breedte van wegen kan een probleem vormen.
Toch leiden deze afwijkingen volgens de Algemene Rekenkamer momenteel niet automatisch tot problemen.
Slechts een klein deel van de militaire transporten bestaat uit voertuigen waarvoor de beperkingen daadwerkelijk een obstakel vormen.
Wanneer een militair voertuig bijvoorbeeld te hoog is om onder een viaduct door te rijden, kan soms een alternatieve route worden gekozen, bijvoorbeeld via een afrit en oprit.
Bij een grootschalige militaire verplaatsing zijn dergelijke oplossingen echter minder eenvoudig toe te passen. Dat kan volgens de Rekenkamer aanzienlijke gevolgen hebben voor het reguliere verkeer.
Achterstallig onderhoud raakt ook vrachtverkeer
Naast de specifieke NAVO-eisen vormt de verouderde staat van de Nederlandse infrastructuur een belangrijk probleem.
De Algemene Rekenkamer wijst erop dat er al langer onvoldoende budget beschikbaar is voor het onderhoud en de instandhouding van wegen, bruggen en spoorlijnen.
Daardoor ontstaan in de dagelijkse praktijk beperkingen voor het gebruik van infrastructuur.
Zo kunnen lagere maximumsnelheden of gewichtsbeperkingen worden ingesteld wanneer de technische staat van een weg of brug dat noodzakelijk maakt.
Deze beperkingen treffen niet alleen militaire transporten, maar ook het reguliere goederenvervoer.
Volgens de Rekenkamer zijn investeringen in onderhoud daarom eveneens van groot belang voor de militaire mobiliteit.
Versterking bruggen ook gunstig voor zware vrachtwagens
Barbara Joziasse, collegelid van de Algemene Rekenkamer, benadrukt dat civiel en militair gebruik van infrastructuur nauw met elkaar verbonden zijn.
“Civiel en militair gebruik van infrastructuur raken elkaar. Militaire transporten hebben, net als regulier verkeer, last van achterstallig onderhoud. En als een brug eenmaal versterkt is voor militaire doeleinden, kan die weg ook weer door zware vrachtwagens worden gebruikt”, aldus Joziasse.
Volgens haar is het probleem dat er al veel geld nodig is om de bestaande infrastructuur in stand te houden, terwijl daar nog ongeveer 5 miljard euro bovenop komt wanneer Nederland aan alle technische eisen voor militaire transporten wil voldoen.
“Geld en capaciteit zijn niet oneindig. Dat levert dilemma’s op: waarschijnlijk kan niet alles, dus moeten er moeilijke keuzes gemaakt worden”, stelt Joziasse.
Grote gevolgen bij oorlogsscenario
De Algemene Rekenkamer waarschuwt dat de huidige situatie vooral problematisch kan worden wanneer Nederland in een oorlogsscenario te maken krijgt met grootschalige militaire verplaatsingen.
Hoewel individuele militaire transporten doorgaans hun bestemming bereiken, kan het gelijktijdig vervoeren van grote hoeveelheden materieel tot aanzienlijke verstoringen leiden.
Daarbij gaat het niet alleen om de geschiktheid van wegen en bruggen, maar ook om de beschikbaarheid van spoorverbindingen.
Een defecte brug of een verzakt spoor kan zowel het reguliere goederen- en personenvervoer als militaire transporten onmogelijk maken.
Volgens de Rekenkamer moeten bij toekomstige investeringen daarom de behoeften van het reguliere verkeer en die van Defensie in samenhang worden bekeken.
De geschatte investeringsbehoefte van 9,5 miljard euro maakt duidelijk dat Nederland voor grote financiÃĢle en infrastructurele keuzes staat om de militaire mobiliteit te verbeteren.
